Domates koltuk alma ve budama nasıl yapılır?
Proverim ziraat ekibi · Güncelleme: 18 Kasım 2026

Koltuk nedir, neden alınır?
Domateste her yaprak sapının gövdeye bağlandığı yerde, yani yaprağın “koltuğunda” yeni bir sürgün çıkar. Buna koltuk sürgünü denir. Bırakılırsa kendi yapraklarını, sonra kendi çiçeğini yapar ve bitki bir süre sonra çok gövdeli, sık bir çalıya döner.
Sorun şu: bitkinin suyu, besini ve güneşi sınırlıdır. Koltuklar bu kaynağı yaprağa harcar, salkımlar küçük kalır, meyve geç ve ufak olur. Sık yaprak içeride nemi hapseder, hava dolaşmaz, yapraklar uzun süre ıslak kalır. Koltuk almanın amacı, bitkinin gücünü az sayıda ama dolgun salkıma toplamak ve bitkinin içine hava ve ışık sokmaktır.
Koltuğu çiçek salkımıyla karıştırmayın: salkım gövdeden yaprak arasında, yaprak koltuğunda olmayan bir noktadan çıkar ve ucunda tomurcuklar vardır. Koltuk ise tam yaprak sapı ile gövdenin oluşturduğu “V” açısının içinden çıkan, yapraklı bir sürgündür.

Sırık domates mi, oturak domates mi? Budama buna göre
Sırık (sürekli büyüyen) domates
- Boyu durmadan uzar, sezon boyu yeni salkım yapar.
- Tek ya da iki gövdeyle yetiştirilir; diğer bütün koltuklar düzenli alınır.
- İkinci gövde istenirse ilk salkımın hemen altındaki koltuk bırakılır.
- Sezon sonunda tepe alınır, son salkımların olgunlaşması hızlanır.
- Serada ve sırıklı bahçede en çok budama isteyen tiptir.
Oturak (bodur) ve sanayi domatesi
- Boyu belli bir noktada durur, meyveyi kısa sürede topluca verir.
- İlk salkımın üstündeki koltuklar ALINMAZ; meyveyi zaten onlar taşır.
- En fazla toprağa yakın, ilk salkımın altındaki koltuklar temizlenir.
- Tepe alma yapılmaz; yapılırsa verim belirgin düşer.
- Salçalık tarla domatesinde genellikle hiç budama yapılmaz.
Sık sorulanlar
Domates budama yapılır mı?
Evet, sırık (sürekli büyüyen) domateste budama yapılır; koltuklar alınır, gerekirse alt yapraklar ve sezon sonunda tepe alınır. Oturak ve sanayi domatesinde ise ilk salkımın üstü budanmaz, çünkü verimi azaltır.
Domates budaması nasıl yapılır? 5 temel iş
Budama tek bir iş değil, sezon boyunca tekrarlanan beş ayrı işlemdir. Hepsinin ortak kuralı: küçükken, kuru havada, temiz elle.
01Koltuğu küçükken alın
Koltuk 5–10 cm’ye ulaşmadan, başparmak ile işaret parmağıyla tutup yana doğru kırın. Bu boyda yara küçük olur, bitki fazla kaynak harcamamış olur. Kalın ve uzun koltukları çekip koparmayın; gövde kabuğu yırtılır. Uzamışsa temiz bir makasla gövdeye 1 cm kadar mesafe bırakarak kesin.
02Saati ve havayı seçin
En iyi zaman sabah çiğ kalktıktan sonraki saatlerdir; bitki dolgundur, koltuk kolay kırılır, yara gün içinde kurur. Yağmurlu, çok nemli ya da yaprakların ıslak olduğu havada budama yapmayın. Haftada bir tur, sırık domateste koltukların büyümesine fırsat vermez.
03Alt yaprakları kademeli alın
İlk salkım kızarmaya başladığında, onun altındaki sararan, toprağa değen ya da yaşlanan yaprakları alın. Toprağa değen yaprak sıçrayan suyla kirlenir. Ama tek seferde çok yaprak koparmayın; yaprak bitkinin mutfağıdır. Bir seferde birkaç yaprak almak yeterlidir.
04Gövdeyi bağlayın, budamayla birlikte yürütün
Sırık domateste her budama turunda gövde ipe veya sırığa sarılır. Bağsız, sarkan gövde kırılır ve salkım toprağa iner. Bağ, gövdeyi boğmayacak kadar gevşek olmalıdır.
05Sezon sonunda tepeyi alın
Son salkımın üstünde 2–3 yaprak bırakarak büyüme ucunu kesin. Bitki yeni çiçek yapmayı bırakır, kalan gücünü mevcut meyvelere verir. Açık alanda bu iş, beklenen ilk dondan yaklaşık 4–6 hafta önce yapılır.
Sık sorulanlar
Domates koltuk alma ne zaman yapılır?
Domateste koltuk alma, koltuk sürgünleri 5–10 cm boyuna ulaşmadan, kuru bir günde sabah saatlerinde yapılır. Sırık domateste fide tutup büyümeye başladıktan sonra sezon boyunca haftada bir kontrol yeterlidir.
Domates tepe budaması: tepesi kesilir mi, ne zaman?
Sırık domatesin tepesi kesilir; buna tepe alma denir. Amaç, bitkinin yeni salkım açmasını durdurup var olan meyveleri sezon bitmeden olgunlaştırmaktır. Geç açan çiçekler zaten kızaracak zaman bulamaz; tepe alınınca bitki bu boşa harcanacak gücü alttaki salkımlara verir.
Zamanı: Açıkta yetiştiricilikte beklenen ilk sonbahar donundan yaklaşık 4–6 hafta önce. Serada ise planlanan son hasattan geriye sayılır; yaz aylarında meyve daha hızlı olgunlaştığı için bu süre kışa göre kısadır. Nasıl: Bırakılacak son salkımın üstünde 2–3 yaprak kalacak şekilde ucu temiz makasla kesin. Bu yapraklar meyveyi güneş yanığından korur ve beslemeye devam eder.
Oturak ve sanayi domatesinin tepesi kesilmez. Bu tipler boyunu kendileri durdurur; tepe almak yalnız verimi düşürür. Ne zaman dikileceğini ve sezonun ne zaman kapanacağını planlamak için domates ne zaman dikilir sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar
Domatesin tepesi kesilir mi?
Evet, sırık domatesin tepesi sezon sonunda, son salkımın üstünde 2–3 yaprak bırakılarak kesilir; bu, kalan meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır. Oturak ve sanayi domatesinin tepesi kesilmez.
Serada domates budaması nasıl yapılır?
Gövde sayısına karar verin
Serada sırık domates çoğunlukla tek gövdeyle yetiştirilir. Dikim sıklığı düşükse ilk salkımın altındaki koltuk ikinci gövde olarak bırakılabilir.
Haftalık koltuk turu
Her hafta aynı günü budama günü yapın. Koltukları küçükken kırın, gövdeyi ipe sarın. Sıcak dönemde sürgünler hızlı büyür; aralığı kısaltın.
Elleri ve makası temiz tutun
Bir bitkiden ötekine geçerken elinizi ve makasınızı temizleyin. Lekeli, solgun, şüpheli bitkileri en sona bırakın; hastalık şüphesinde il tarım müdürlüğüne ya da ziraat mühendisine danışın.
Alt yaprakla havalandırmayı birlikte yürütün
Kızaran salkımın altındaki yaşlı yaprakları alın, sera içindeki nemi havalandırma ile düşürün. Budama yaraları kuru havada hızlı kurur.
İndirme ya da tepe alma
Gövde tel hizasına ulaşınca ya bitkiyi indirip büyümeye devam ettirin ya da planlanan son hasada göre tepeyi alın.
Budama sonrası bakım ve koltuk köklendirme
Budamadan sonra bitkiye birkaç gün nefes aldırın. Yaralar kurusun: budamadan hemen sonra yağmurlama ya da yapraktan sulama yapmayın; damla veya dipten sulayın. Nemi düşük tutun: serada havalandırın, bahçede bitkinin içine hava girdiğinden emin olun. Toprağı dengeli nemli tutun: kuruyup ıslanan toprak budanmış bitkiyi ikinci kez strese sokar.
Budamayla bitkinin yaprak alanı azalır, gücü salkıma yönelir. Bu salkımları besleyecek olan köktür; budama sonrası dönemde kök bölgesini havalı, toprağı canlı ve besin dengesini doğru tutmak en önemli iştir. Dönem dönem neler verileceği domates gübreleme programı sayfasında.
Koltuk köklendirme: Alınan sağlıklı, 10–15 cm’lik bir koltuk çöpe gitmek zorunda değil. Alt yapraklarını temizleyip suya ya da nemli toprağa koyduğunuzda genellikle 1–2 hafta içinde kök salar ve yeni bir fide olur. Türkiye’de üniversitelerde koltuk sürgünlerinden fide elde etme üzerine çalışmalar da yapılmıştır. Yalnız, hastalık belirtisi olan bitkiden koltuk almayın; aşılı fideden alınan koltuk aşı anacının özelliğini taşımaz.

Sık sorulanlar
Domates koltuğu köklenir mi?
Evet, sağlıklı bir domates koltuğu suda ya da nemli toprakta genellikle 1–2 hafta içinde kök salar ve yeni fide olarak dikilebilir. Hastalıklı bitkiden koltuk alınmamalıdır.
Budadınız, şimdi kökü besleyin
Budama bitkinin gücünü salkıma yönlendirir ama o salkımı dolduracak su ve besini kök taşır. Proverim Mikrobiyal Gübre, budama sonrası dönemde kök gelişimini ve besin alımını destekler; gübre programının yerini almaz, verdiğiniz besinin köke ulaşmasına yardımcı olur.
B. subtilis kök yüzeyine yerleşip oksin (IAA) üretir, yan ve kılcal kök gelişimine katkı sağlar. B. megaterium topraktaki bağlı fosforu çözer, salkım ve çiçek için enerjiye katkı sağlar. B. licheniformis potasyum alımını destekler; meyve dolgunluğu ve kızarma dönemine yardımcı olur. B. amyloliquefaciens kök çevresinde su tutan tabaka oluşturur. Bakanlık lisanslıdır (Tescil 2022TO2638, Lisans 3337).
- 4–5 gerçek yaprakta topraktan: 1 L / 200 L su (2 dekara kadar) · saksıda her saksıya ayda bir 50 mL
- Çiçeklenme sonrası yapraktan: 1 L / 300 L su (3 dekara kadar) · saksıda her saksıya ayda bir 30 mL · sabah erken ya da akşamüstü, 10–30 °C
- Meyve tutumunda topraktan: damlamada sulamanın son 15–20 dakikası, ardından 5 dk temiz su
- Kılcal kök gelişimini, fosfor ve potasyum alımını destekler; 1 L Proverim ürünle gelen 0,5 L şilempe ile karıştırılır, aynı gün kullanılır

Sık sorulanlar
Sorunuz yoksa domatesinizin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderin, ziraat mühendisimiz baksın.
WhatsApp'tan sorDomates koltuk alma nasıl yapılır?
Domates koltuğu, yaprak sapı ile gövde arasından çıkan yan sürgün 5–10 cm’yi geçmeden parmakla tutulup yana doğru kırılarak alınır. Uzamış koltuk çekilmez, temiz makasla gövdeye yakın kesilir.
Domates budama ne zaman yapılır?
Domates budaması fide tutup büyümeye başladıktan sonra başlar ve sırık domateste sezon boyunca haftada bir yapılır. Kuru bir günde, sabah çiğ kalktıktan sonra yapmak yaraların hızlı kurumasını sağlar.
Domates tepe alma ne zaman yapılır?
Açıkta domates tepe alma, beklenen ilk sonbahar donundan yaklaşık 4–6 hafta önce yapılır. Son salkımın üstünde 2–3 yaprak bırakılarak büyüme ucu kesilir.
Domatesin alt yaprakları alınmalı mı?
Evet, ilk salkım kızarmaya başladığında onun altındaki sararan ve toprağa değen yapraklar alınabilir. Ancak tek seferde çok yaprak koparılmamalıdır, çünkü yaprak bitkinin besin üretim yeridir.
Bunlar da işinize yarar




Kaynaklar
- Sideman, B. Pruning Tomato Plants [fact sheet]. University of New Hampshire Cooperative Extension. https://extension.unh.edu/resource/pruning-tomato-plants-fact-sheet
- Steil, A. Pruning Tomatoes in the Home Garden. Iowa State University Extension and Outreach. https://yardandgarden.extension.iastate.edu/how-to/pruning-tomatoes-home-garden
- Sera domates yetiştiriciliğinde koltuk sürgünleri ile fide eldesinin ürüne etkileri üzerinde araştırmalar. Ege Üniversitesi Açık Erişim. https://acikerisim.ege.edu.tr/items/a4917088-d495-42a1-b68d-1b338d2f1a13
- Katsenios, N. ve ark. (2021). Evaluation of plant growth promoting bacteria strains on growth, yield and quality of industrial tomato. Microorganisms 9:2099. https://doi.org/10.3390/microorganisms9102099